Alþjóðlegi leiklistardagurinn er þann 27. mars, en hann hefur verið haldinn hátíðlegur síðan 1961. Það er Alþjóða Leiklistarstofunin ITI sem stendur fyrir verkefninu og viðburðum því tengdu. Á hverju ári hafa mikilsvirtir sviðslistamenn eða áhrifafólk úr öðrum geirum verið fengnir til að flytja hið alþjóðlega ávarp. Í ár er það pólski leikstjórinn Krzysztof Warlikowski sem semur alþjóðaávarpið. Leiklistasamband Íslands hefur haft þá venju að fá íslenskt sviðslistafólk til að semja íslenskt ávarp fyrir Alþjóðaleikhússdaginn og í ár er það Halldóra Geirharðsdóttir leikkona sem semur íslenska ávarpið.
Og í fyrsta sinn eigum við áhugaleikhúsfólk okkar eigið ávarp en það samdi formaður Bandalagsins Þorgeir Tryggvason fyrir norðurevrópska áhugaleikhúsráðið, NEATA.
Ávarp NEATA
Kjarni málsins er …
Í hjarta allrar listar verður að búa áhugamennska.
Eða réttara sagt:
Í hjarta allrar listar hlýtur að búa áhugamennska. Annars eru hún bara varningur. Framleiðsla. Neysluvara.
Þetta er svo augljóst að það er auðvelt að sjást yfir það. Ekki síst á okkar póstmódernu tímum þegar allt er varningur. Næstum allt.
Listin er öðruvísi. Listin verður að vera öðruvísi.
List verður að spretta af ástríðu. Þörf fyrir að rannsaka, miðla og vekja. Og gleðinni sem vel heppnuð rannsókn, miðlun og vakning kveikir með skapara hennar og samverkafólki hans, áhorfendum. Þegar hagnaðarsjónarmiðið er fjarlægt úr jöfnunni verður þetta augljóst. Þegar „atvinnu-“forskeytinu er sleppt. Þegar brauðstritsþörfin er ekki til staðar.
Hvergi er þetta jafn augljóst og í áhugalist, og þá í áhugaleikhúsinu. Þar sem allt sem gert er er, eðli málsins samkvæmt, einungis gert af þörf til að að gera einmitt það. Ekki til að vinna fyrir sér, ekki til að öðlast frægð. Ekki af skyldu eða vana, ekki af því að það var jú þetta sem þú lærðir. Heldur aðeins af ást á listinni. Að kanna tilfinningar og kringumstæður og miðla þeim sannindum sem könnunin leiðir í ljós. Koma móttakandanum, lesandanum, áhorfandanum til að hlæja, gráta, hugsa.
Að þroskast og vera öðru fólki þroskavaki.
Og svo auðvitað af því það er einfaldlega svo skemmtilegt. Eins og lífið er. Eða á að vera.
Þetta er kjarninn, hjartað. Hvort sem þú færð borgað eða ekki, hvort sem þú býrð að formlegri menntun eða ekki, jafnvel þó þú sért alþjóðleg stjarna. Og líka ef þú ert hjúkka, strætóstjóri, nemandi, tannlæknir eða smiður sem kýs að nýta frítímann í þjónustu raddarinnar í hjartanu. Þá er það augljóst.
Svo augljóst reyndar að það er auðvelt að sjást yfir það. Í nútímanum, sem einblínir á gróða og frægð, er ekkert auðveldara en að gleyma hvað býr í hjartanu. Þeir sem stýra fjárveitingum og menningarpólitík virðast oft gleyma þessu.
En við vitum öll betur, innst inni.
Ágústínus kirkjufaðir sagði, eins og frægt er: „Elskaðu Guð og gerðu það sem þú vilt“.
Við leikhúsamatörar – atvinnumenn og við hin – elskum hina duttlungafullu Talíu. Og munum svo sannarlega aldrei hætta að gera það sem við viljum, með þá ást sem okkar helsta vegvísi.
Þorgeir Tryggvason
formaður Bandalags íslenskra leikfélaga
Ávarp LSÍ
Leiksýning er ferðalag ykkar kæru áhorfendur.
VIðbrögð ykkar eru líf ykkar, ef þið eruð snortin þá er það af því þið hafið komist í samband við ykkar eigin líf.
Hlutverk okkar sem stöndum á sviðinu er að fara eins nálægt sjálfum okkur og kostur er, svo þið eigið möguleika að komast nær ykkur. Spegilfrumur eða-hermifrumur áhorfandanna geta komist jafn langt og dýpt sýningarinnar.
Leikhúslistafólk rannsakar á löngu æfingar og sköpunarferli manneskjur, samfélag og sögur og áhorfendur fá tækifæri til að upplifa rannsóknina og ferðalagið á einni kvöldstund.
Rússneskur leikstjóri kenndi mér að enginn kemur í leikhús til að horfa á hversdagslegu mig, ég hef ekki leyfi til að standa á sviði sem hvundagslega ég. Á sviðinu er ég farvegur fyrir ÆÐRI mig. Og ÆÐRI ég erum VIÐ, samvitund. Á sviðinu komum við sameiginlegri vitneskju um lífið og tilveruna í farveg, drögum hana uppá yfirborðið, framköllum það sem við vitum, en vissum oft ekki að við vissum. Hvernig sagan hljómar skiptir ekki öllu, það sem skiptir máli er hvað vaknar? Og við þurfum öll að spyrja okkur vil ég vakna?
Kæru áhorfendur, sögurnar ykkar eru ólíkar.
Megi leikhúsið fara svo nálægt sér í kvöld að þið komist nálægt sjálfum ykkur og ykkar innri töfrum.
Kær – leikur, kærleikur
Halldóra Geirharðsdóttir
Ávarp ITI
Boðskapur á alþjóðlega leiklistardeginum, 27. mars 2015
Eftir Krzysztof Warlikowski
Sanna leikhússnillinga er helst að finna víðs fjarri leiksviðinu. Vanalega hafa þeir ekki áhuga á að brúka leikhúsið sem eins konar maskínu til að endurtaka hefðbundnar aðferðir og klisjur. Þeir leita uppi ferskar uppsprettur, lifandi strauma sem hafa tilhneigingu til að sneiða hjá leiksviðum og öllu því fólki sem leggur sig fram um að stæla veruleikann. Við líkjum eftir, endurgerum í stað þess að skapa eigin heim, í stað þess að íhuga, reiða okkur á hugmyndir og áreiti sem spretta úr samtali við áhorfendur, – í stað þess að rannsaka dulinn áhrifamátt sem leynist undir yfirborðinu. Einmitt leikhúsið kann best að afhjúpa leyndar tilfinningar.
Ég sný mér oftast að skáldssögum í leit að leiðsögn, skáldskap sem alltaf fylgir mér. Það eru skáld sem lýstu, fyrir næstum hundrað árum, – spámannlega en einnig af hógværð, hnignun evrópskra guða, hnignun sem varpaði menningu okkar í myrkur sem ekkert hefur enn í dag getað lýst upp. Ég nefni Franz Kafka, Thomas Mann og Marcel Proust. Í dag myndi ég einnig setja John Maxwell Coetzee í þennan flokk.
Þeim er sameiginleg tilfinning óumflýjanlegs heimsendis, ekki plánetu okkar, jarðarinnar, heldur endaloka forms mannlegra samskipta, hefðbundins regluverks og gildismats, efasemda um árangur uppreisna. Þetta er tilfinning sem leggst æ þyngra á okkur nú á tímum. Okkur, sem eigum þennan heimsendi að baki.
Við erum vanmáttug, hjálparvana og skelfingu lostin andspænis morðum og átökum sem blossa upp æ víðar og æ hraðar og svo ótt og títt að fjölmiðlar sem alltaf eru alls staðar nálægir ná ekki að fjalla um þau. Og tæpast er búið að minnast á þessi bál þegar þau verða langdregin og hverfa sporlaust úr fréttum dagsins. Engin vernd er lengur í víggirðingum, hvorki turnum né múrum sem við höfum verið svo þrautseig og eljusöm að reisa. Þvert á móti. Það erum við sem verndum múrana og viðhöldum þeim af fremsta megni og kostar mestan hluta lífsorku okkar, þannig að okkur skortir þrek til að skynja lífið innan varnarmúra okkar. Og einmitt það er hlutverk leikhússins, þar liggur styrkur þess, að skoða það sem er bannað að rannsaka. Að gægjast inn þar sem bannað er að horfa. „Goðsögurnar reyna að útskýra hið óútskýranlega. Vegna þess að þær byggja á sannleikanum er þeim nauðsynlegt að verða óútskýranlegar aftur, “ segir Kafka um umskipti goðsögunnar um Prómóþeif. Það er mín fasta fullvissa að þannig ætti lýsingin á leikhúsi að hljóma.
Nákvæmlega þannig leikhúss, sem gengur út frá sannleikanum og verður óútskýranlegt, óska ég af dýpstu hjartarótum öllum þeim sem skapa það, – hvort sem þeir eru á leiksviði eða í áhorfendasal.
Þýðing: Hafliði Arngrímsson
